Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

Omówienie proponowanych zmian

W skrócie

Projekt nowelizuje ustawę o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego oraz ustawę o PIT. Zgodnie z uzasadnieniem jego celem jest kontynuowanie stopniowego wygaszania 17 podziemnych zakładów górniczych wydobywających węgiel energetyczny do końca 2049 r. Likwidację mają prowadzić same przedsiębiorstwa górnicze objęte systemem wsparcia, a nie SRK S.A., z dotacji budżetowej lub skarbowych papierów wartościowych. Projekt obejmuje też system wsparcia JSW S.A. w zakresie świadczeń osłonowych dla pracowników, podwyższa odprawy i wydłuża urlopy górnicze.

Najważniejsze zmiany

• Przedsiębiorstwa górnicze objęte systemem wsparcia, jeżeli likwidację kopalni rozpoczęto od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2049 r., finansują likwidację kolejno ze środków funduszu likwidacji zakładu górniczego, z pozostałych środków własnych, z dotacji budżetowej lub z podwyższenia kapitału zakładowego skarbowymi papierami wartościowymi (projektowany art. 8 ust. 1a).
• Urlop górniczy ma wynosić 5 lat, a urlop dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla 4 lata; świadczenia przysługują także pracownikom zakładów górniczych niebędących w likwidacji, a świadczenie socjalne w czasie urlopu wynosi 75 % lub 80 % wynagrodzenia obliczanego jak za urlop wypoczynkowy.
• Jednorazowa odprawa pieniężna wyniesie 170 000,00 zł przy stażu co najmniej 3 lat (na powierzchni albo pod ziemią), a jej kwota jest zwolniona z PIT (zmiana art. 52zd ustawy o PIT, art. 2 projektu).
• System wsparcia ma objąć JSW S.A. (węgiel koksujący) w zakresie finansowania świadczeń osłonowych, bez dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych, ponieważ nie wyznaczono jednostek produkcyjnych do likwidacji.
• Wprowadza się zakaz zatrudniania nowych pracowników w przedsiębiorstwach objętych systemem wsparcia (z wyjątkiem osób o specjalistycznych kwalifikacjach, za zgodą rady nadzorczej) oraz zakaz zatrudniania osób, które skorzystały ze świadczeń; świadczenia przysługują tylko pracownikom zatrudnionym w dniu wejścia w życie nowelizacji (art. 5 projektu).
• Maksymalny termin zawieszenia spłaty zobowiązań z tytułu składek (art. 5a ust. 2) oraz wsparcia PFR (art. 5b ust. 2) przedłużono z 31 grudnia 2025 r. do 31 grudnia 2027 r.; zwolnienie SRK S.A. z opłat za usługi wodne na rzecz Wód Polskich ograniczono do końca 2027 r.
• Przedsiębiorstwa górnicze mogą nieodpłatnie zbywać sobie kopalnie, zakłady lub ich części (art. 8aa), wydobywać metan bez koncesji w trakcie likwidacji, a darowizny mienia mogą trafiać do wszystkich jednostek samorządu terytorialnego i państwowej osoby prawnej odwadniającej zlikwidowane kopalnie; spółki objęte systemem wsparcia zwolniono z opłat i kar (art. 10a), m.in. 90 % opłat za wprowadzanie ścieków przypadających NFOŚiGW.

Kogo dotyczy

• Przedsiębiorstwa górnicze objęte systemem wsparcia (PGG S.A., PKW S.A., Węglokoks Kraj S.A.) oraz JSW S.A. i SRK S.A.
• Pracownicy zakładów górniczych tych spółek (urlopy górnicze, odprawy), w tym osoby ubiegające się o zatrudnienie
• Jednostki samorządu terytorialnego i gminy górnicze (darowizny mienia)
• Państwowa osoba prawna odwadniająca zlikwidowane zakłady górnicze (CZOK/SRK S.A.)
• Agencja Rozwoju Przemysłu S.A., Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie i NFOŚiGW

Potencjalne skutki praktyczne

Dla spółek górniczych projekt oznacza nowe źródła finansowania likwidacji i świadczeń (dotacje, papiery wartościowe Skarbu Państwa), ale też obowiązek rozliczania środków i możliwość żądania zwrotu przy wykorzystaniu niezgodnym z przeznaczeniem, a także zakaz zatrudniania nowych pracowników. Pracownicy uzyskują dłuższe urlopy i wyższą odprawę wolną od PIT, a wypłata świadczeń wymaga objęcia danej spółki systemem wsparcia, co może nastąpić po wejściu ustawy w życie. Uzasadnienie wskazuje, że pomoc publiczna jest objęta zaktualizowanym wnioskiem notyfikacyjnym do Komisji Europejskiej; dokumenty nie zawierają szacunków kosztów dla budżetu.

Wejście w życie

Zaproponowano wejście w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.

Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Druk nr 1880: 1880-uzasadnienie.docx. Sprawdzone przez redakcję 23 października 2026.