Projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Omówienie proponowanych zmian

W skrócie

Projekt przebudowuje art. 116 Ordynacji podatkowej, czyli odpowiedzialność osób zarządzających spółkami kapitałowymi za ich zaległości podatkowe. Według uzasadnienia ma to uwzględnić wyroki TSUE w sprawach Adjak (C-⁠277/24) i Genzyński (C-⁠278/24), uwagi RPO i NIK oraz uszczelnić system przez objęcie odpowiedzialnością osób faktycznie zarządzających, w tym "słupów". Jednocześnie wzmacnia prawa osób odpowiadających: wprowadza oparcie odpowiedzialności na należytej staranności, prawo kwestionowania ustaleń wymiarowych i dostęp do akt. Wprowadza też możliwość zabezpieczenia majątku osoby trzeciej już w toku postępowania o jej odpowiedzialność.

Najważniejsze zmiany

• Odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki obejmuje się, obok członków zarządu i innych osób pełniących formalne funkcje (projektowany art. 116 § 3 pkt 1-⁠4), także osoby faktycznie zarządzające spółką (art. 116 § 3 pkt 5 i § 4), w tym ukrywające się za tzw. słupami lub za złożoną strukturą podmiotową; odpowiedzialność za zaległości zagranicznych spółek kapitałowych i innych osób prawnych oparto na odpowiednim stosowaniu art. 116 (art. 116a § 1).
• Odpowiedzialność ma opierać się na niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu spraw spółki (art. 116 § 5-⁠7), z domniemaniem niedochowania staranności wynikającym z samego powstania zaległości; osoba może się uwolnić, wykazując należytą staranność albo działania naprawcze, w wyniku których zaległość została zmniejszona w 75% (§ 5 pkt 2), a także siłę wyższą lub dochowanie warunków umowy o współdziałanie (§ 7); odchodzi się od dotychczasowych przesłanek egzoneracyjnych związanych z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.
• Osoba trzecia zyskuje prawo kwestionowania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych z postępowania wymiarowego wobec spółki (art. 116 § 10, art. 194 § 4, art. 210 § 2aa); decyzja wymiarowa lub deklaracja spółki stają się dowodem z domniemaniem prawdziwości, a ciężar dowodu spoczywa na osobie zarządzającej. Przy wykreśleniu spółki z rejestru w toku postępowania kwestię wymiarową można rozstrzygnąć w decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (art. 116 § 9), a w przypadku szczególnych nieprawidłowości w spółce (art. 116 § 11) osoba musi najpierw wykazać, że nie wiedziała i nie mogła wiedzieć o ich wystąpieniu.
• Podstawowy termin przedawnienia prawa do orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej wydłuża się o 2 lata, z 5 do 7 lat (art. 118 § 1 pkt 3).
• Osoba trzecia otrzymuje wyraźne prawo dostępu do akt postępowania wymiarowego wobec spółki (art. 178 § 1a, art. 179 § 1a-⁠1e); spółka ma 14 dni na wypowiedzenie się, czy w aktach są dokumenty, których nie należy udostępniać (np. tajemnica przedsiębiorstwa), a brak stanowiska oznacza uznanie, że takich dokumentów nie ma.
• Decyzję o zabezpieczeniu wobec osoby trzeciej będzie można wydać już w toku postępowania w sprawie jej odpowiedzialności (art. 33b pkt 2), przy kumulatywnych przesłankach: obawie niewykonania zobowiązania przez spółkę i przez osobę trzecią oraz uprawdopodobnieniu nałożenia zobowiązania; nie przewiduje się zabezpieczenia przed wszczęciem tego postępowania.
• Zniesiono warunek bezskuteczności egzekucji ze znanego majątku spółki jako przesłankę wydania decyzji o odpowiedzialności (do postępowania stosuje się art. 108 § 2 o.p.), a art. 108 § 4 uzupełniono o przypadek, gdy egzekucja jest niemożliwa z powodu likwidacji lub rozwiązania podatnika; art. 116 § 1a wprowadza uwzględnianie zawodowego charakteru działalności osób zarządzających podmiotami niekomercyjnymi. Zmiany w art. 116 nie mają być stosowane wprost do należności z tytułu składek (art. 2 projektu, zmiana ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Kogo dotyczy

• Członkowie zarządu spółek kapitałowych oraz osoby pełniące inne formalne funkcje wskazane w art. 116 § 3 pkt 1-⁠4 (m.in. dyrektorzy, przedstawiciele spółek w organizacji, wspólnicy)
• Osoby faktycznie zarządzające spółkami kapitałowymi, w tym ukrywające się za tzw. słupami lub za złożoną strukturą podmiotową
• Spółki kapitałowe i spółki kapitałowe w organizacji, w tym zagraniczne, oraz inne osoby prawne, w tym fundacje rodzinne w organizacji
• Zarządy stowarzyszeń i fundacji, w tym organizacji pożytku publicznego (podmioty niekomercyjne)
• Organy podatkowe oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w zakresie odrębnego traktowania należności z tytułu składek)

Potencjalne skutki praktyczne

Osoby zarządzające spółkami, także faktycznie, muszą liczyć się z szerszym kręgiem odpowiedzialności, domniemaniem braku należytej staranności i możliwością zabezpieczenia majątku jeszcze w toku postępowania. Z uzasadnienia wynika, że od zarządzających oczekuje się m.in. orientacji w sprawach spółki, w tym podatkowych, oraz zapewnienia w spółce ładu organizacyjnego służącego prawidłowemu wykonywaniu obowiązków podatkowych; wewnętrzny podział obowiązków w zarządzie nie ma znaczenia dla odpowiedzialności. Jednocześnie projekt, według jego autorów, wzmacnia pozycję procesową tych osób (prawo do kwestionowania wymiaru, dostęp do akt, indywidualna ocena winy, wydłużenie terminu przedawnienia do 7 lat po stronie organów). Uzasadnienie wskazuje na pozytywny wpływ na mikro-, małych i średnich przedsiębiorców; dokumenty nie zawierają szacunków finansowych skutków projektu.

Wejście w życie

1 stycznia 2027 r. Przepisy mają dotyczyć zaległości podatkowych powstałych od dnia wejścia w życie ustawy; do zaległości powstałych wcześniej stosuje się zasady dotychczasowe.

Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa ... (UC138), KRM-0610-169-26.zip. Sprawdzone przez redakcję 23 października 2026.