Ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw

Omówienie proponowanych zmian

W skrócie

Projekt zmienia ustawy o PIT, CIT i ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. Łączy zmiany doprecyzowujące i korzystne dla podatników (np. samochody osobowe, estoński CIT, zwolnienie dla NGO, minimalny CIT) z licznymi przepisami uszczelniającymi (m.in. koszty przy zbyciu udziałów po przekształceniu, amortyzacja wartości firmy w leasingu finansowym, stawki 17% i 15% ryczałtu przy podmiotach powiązanych). Zdaniem projektodawcy zmiany mają dostosować przepisy do realiów gospodarczych, usunąć wątpliwości interpretacyjne wynikające z praktyki i orzecznictwa oraz ograniczyć schematy optymalizacyjne. Projekt przewiduje także przepis abolicyjny dla podatników estońskiego CIT, którzy wybrali tę formę w trakcie roku podatkowego.

Najważniejsze zmiany

• Od 1 stycznia 2027 r. wyłączona zostaje możliwość amortyzacji wartości firmy powstającej przy przyjęciu przedsiębiorstwa lub ZCP do odpłatnego korzystania w leasingu finansowym (uchylenie art. 22b ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy o PIT i art. 16b ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o CIT), bez przepisów przejściowych.
• W ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych przychody z najmu, dzierżawy lub podobnych umów dotyczących własności intelektualnej (z wyłączeniem prac chronionych prawem autorskim) zawartych z podmiotem powiązanym mają być opodatkowane stawką 17%, a nadwyżka przychodów z najmu ponad 100 000 zł od podmiotu powiązanego – stawką 15% (zamiast 12,5%).
• Dla samochodów osobowych poziom emisji CO2 nie będzie ustalany wyłącznie na podstawie CEPiK: limit odpisów 150 000 zł (emisja poniżej 50 g/km) zastosuje się, jeśli choć jeden dowód (np. CEPiK, świadectwo zgodności CoC) wskazuje niską emisję; przepisy mają działać od przychodów uzyskanych od 1 stycznia 2026 r.
• Podstawa daniny solidarnościowej (nadwyżka ponad 1 000 000 zł) może być pomniejszana o straty z lat ubiegłych z tego samego źródła, bez innych odliczeń, i zostaje poszerzona o dochody z IP Box (art. 30ca ust. 3 ustawy o PIT); IP Box objęty po raz pierwszy daniną z terminem zapłaty upływającym 2 maja 2028 r.
• W estońskim CIT likwidowana jest możliwość wyboru ryczałtu w trakcie roku podatkowego; wprowadzone zostaje domniemanie, że każda wypłata zysku po zakończeniu ryczałtu pochodzi z zysku z okresu ryczałtu (chyba że uchwała wskazuje zysk sprzed pierwszego roku ryczałtu), definicja wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą, doprecyzowanie ukrytych zysków i liberalizacja warunku zatrudnienia.
• W CIT koszty finansowania dłużnego od kredytów refinansowych, konsolidacyjnych i podobnych zobowiązań zostają objęte ograniczeniami z art. 16 ust. 1 pkt 13e i 13f (nowe ust. 1d i 1e); w art. 24aa zmieniają się zasady podatku od przerzuconych dochodów (m.in. uchylenie warunku 50% przychodów podmiotu powiązanego, uwzględnienie odpisów amortyzacyjnych w limicie 3%).
• Przepis abolicyjny (art. 5) pozwala uznać warunek sprawozdania finansowego za spełniony przy jego sporządzeniu po terminie, jeśli sprawozdanie zostanie podpisane i przekazane Szefowi KAS elektronicznie nie później niż do 31 stycznia 2027 r.; przewidziano korekty deklaracji, wznowienie postępowań i zwrot nadpłaty w terminie 3 miesięcy.

Kogo dotyczy

• Podatnicy PIT i CIT, w tym wspólnicy spółek i podmioty powiązane (zbycie udziałów po przekształceniu, umorzenie udziałów, datio in solutum)
• Podatnicy ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wynajmujący lub dzierżawiący na rzecz podmiotów powiązanych
• Spółki opodatkowane ryczałtem od dochodów (estońskim CIT) oraz ich wspólnicy
• Przedsiębiorstwa korzystające z leasingu finansowego przedsiębiorstwa lub ZCP oraz podatnicy dokonujący odpisów amortyzacyjnych
• Podatnicy finansujący transakcje kapitałowe długiem (w tym kredytami refinansowymi), korzystający z bezpiecznej przystani lub objęci podatkiem od przerzuconych dochodów
• Organizacje pozarządowe, banki i SKOK, Bank Gospodarstwa Krajowego oraz przedsiębiorstwa energetyczne, ciepłownicze, koksownicze i hutnicze (minimalny CIT)

Potencjalne skutki praktyczne

Dla części firm projekt oznacza wyższe obciążenia lub utratę dotychczasowych korzyści: brak amortyzacji wartości firmy w leasingu finansowym, ukosztowanie historycznych wydatków przy zbyciu udziałów po przekształceniu, zakaz retroaktywnej zmiany stawek amortyzacyjnych od odpisów dokonywanych od 1 stycznia 2027 r. oraz wyższe stawki ryczałtu w relacjach z podmiotami powiązanymi. Dla innych przewidziano rozwiązania korzystne: szersze dowody emisji CO2 z mocą wsteczną od 1 stycznia 2026 r., zwolnienie NGO, wyłączenia z krajowego minimalnego CIT, liberalizację warunku zatrudnienia w estońskim CIT oraz możliwość abolicji. Podatnicy estońskiego CIT i korzystający z kredytów refinansowych powinni uwzględnić nowe zasady dotyczące domniemania wypłat z zysku z okresu ryczałtu i ograniczeń kosztów finansowania dłużnego.

Wejście w życie

Co do zasady 1 stycznia 2027 r. (art. 6), a przepisy PIT i ryczałtu stosuje się zasadniczo do dochodów (przychodów) uzyskanych od 1 stycznia 2027 r., a przepisy CIT – po 31 grudnia 2026 r. Z dniem ogłoszenia wchodzą w życie: przepisy o zwolnieniu przychodów z wykupu obligacji przez emitenta (stosowane od 1 stycznia 2024 r.), o rachunkach uśpionych (przychody od 1 lipca 2026 r.), o emisyjności CO2 samochodów (od 1 stycznia 2026 r.) oraz o zwolnieniu z minimalnego CIT dla przetwórstwa węgla koksowego i hutnictwa (od roku podatkowego rozpoczynającego się po 31 grudnia 2025 r.). Przepisy o bezpiecznej przystani stosuje się do transakcji w latach podatkowych rozpoczynających się po 31 grudnia 2026 r.

Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Druk nr 3137: 3137-uzasadnienie.docx. Sprawdzone przez redakcję 23 października 2026.