Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

Omówienie proponowanych zmian

W skrócie

Projekt zmienia przepisy o formie testamentu w Kodeksie cywilnym i Kodeksie postępowania cywilnego: usuwa testament allograficzny i podróżny, zawęża testament ustny oraz wprowadza testament wojskowy do Kodeksu cywilnego. Dodatkowo umożliwia sądowi uchylenie z urzędu kolejnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkodawcy i rozszerza zakres informacji wpisywanych do Rejestru Spadkowego. Zdaniem autorów celem jest ograniczenie fałszowania testamentów ustnych, uregulowanie testamentu na wypadek działań zbrojnych oraz zwiększenie bezpieczeństwa obrotu.

Najważniejsze zmiany

• Uchylenie art. 951 k.c. (testament allograficzny) i art. 953 k.c. (testament podróżny) wraz z uchyleniem pozycji 5 tabeli części I załącznika do ustawy o opłacie skarbowej.
• Testament ustny (art. 952 k.c.) będzie możliwy tylko przy łącznym wystąpieniu szczególnych i nagłych okoliczności, przez które zachowanie zwykłej formy jest niemożliwe albo nadmiernie utrudnione, oraz obawy rychłej śmierci spadkodawcy; znika możliwość stwierdzenia jego treści zeznaniami świadków (uchylenie art. 661 i 662 k.p.c.).
• Treść testamentu ustnego stwierdza się pismem spisanym przez jednego ze świadków i podpisanym przez spadkodawcę oraz co najmniej trzech świadków albo nagraniem audiowizualnym na trwałym nośniku, które trzeba przekazać notariuszowi lub sądowi spadku nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia otwarcia spadku.
• Testament wojskowy zostaje uregulowany w Kodeksie cywilnym (art. 954[1]) i będzie możliwy m.in. dla żołnierzy, funkcjonariuszy służb specjalnych i Straży Granicznej oraz innych osób zaangażowanych w działania zbrojne przebywających na obszarze objętym działaniami zbrojnymi lub w niewoli, gdy akt notarialny jest niemożliwy albo nadmiernie utrudniony; rozporządzenie MON z 30 stycznia 1965 r. zostanie uchylone.
• Testamenty szczególne tracą moc po trzech miesiącach od ustania okoliczności uzasadniających ich sporządzenie (ustny) albo od ustania przebywania na obszarze działań zbrojnych lub w niewoli (wojskowy), z zawieszeniem biegu terminu; zmieniono też zasady dotyczące świadków (art. 956⁠–⁠957 k.c.), m.in. świadkiem może być osoba, która ukończyła 16 lat, a wyłączone są osoby powiązane z beneficjentem do czwartego stopnia pokrewieństwa lub związane z nim wspólnym pożyciem.
• Nowy art. 669[2] k.p.c. pozwala sądowi pierwszej instancji uchylić, także z urzędu i na posiedzeniu niejawnym, kolejne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydane z naruszeniem powagi rzeczy osądzonej, również po upływie terminów na skargę o wznowienie postępowania; przysługuje zażalenie.
• Sąd będzie wpisywał do Rejestru Spadkowego informacje o wnioskach i wszczęciu postępowań spadkowych, prawomocnych zwrotach wniosków oraz postanowieniach kończących postępowanie; za wszystkie wpisy pobierana jest jedna opłata, obecnie 5,00 zł.

Kogo dotyczy

• Osoby sporządzające testamenty, w tym testatorzy przebywający w szpitalach, hospicjach i domach pomocy społecznej
• Spadkobiercy i uczestnicy postępowań spadkowych
• Żołnierze, funkcjonariusze służb specjalnych i Straży Granicznej oraz inne osoby zaangażowane w działania zbrojne
• Sądy powszechne i referendarze sądowi
• Notariusze oraz Krajowa Rada Notarialna prowadząca Rejestr Spadkowy
• Osoby mogące pełnić rolę świadków testamentu

Potencjalne skutki praktyczne

Dla przedsiębiorców i ich księgowych zmiany mają znaczenie głównie pośrednie: przy sprawach spadkowych (np. przy nabyciu przedsiębiorstwa lub udziałów w drodze dziedziczenia) trzeba będzie uwzględnić ostrzejsze wymogi co do formy i dowodzenia testamentu ustnego oraz możliwość uchylenia późniejszego postanowienia spadkowego. Pełniejszy Rejestr Spadkowy ma zmniejszyć ryzyko równoległych lub podwójnych postanowień i aktów poświadczenia dziedziczenia, co według autorów zwiększy bezpieczeństwo obrotu. Dokumenty nie zawierają oceny skutków finansowych dla przedsiębiorców; wskazują jedynie dostosowanie systemu teleinformatycznego KRN i przygotowanie sądów.

Wejście w życie

Po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia (art. 10 projektu); do testamentów sporządzonych przed wejściem w życie stosuje się przepisy dotychczasowe, a obowiązek wpisów do Rejestru Spadkowego w sprawach w toku realizowany będzie od pierwszej czynności sądu w danej sprawie.

Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (UD30), KRM-0610-162-26.zip. Sprawdzone przez redakcję 23 października 2026.