Ustawa o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

Omówienie proponowanych zmian

W skrócie

Projekt nowelizuje ustawę o VAT oraz ustawę o NIP, łącząc deregulację (likwidacja części obowiązków sprawozdawczych i uproszczenia) z rozwiązaniami uszczelniającymi. Według uzasadnienia ma także wdrożyć tezy trzech wyroków TSUE oraz wprowadzić nowe instytucje, w tym skład VAT i e-⁠Odprawę TAX FREE. Zmiany obejmują m.in. rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej nabywcy, zmiany w rejestracji VAT i w przepisach o kasach rejestrujących. Prezydent podpisał ustawę.

Najważniejsze zmiany

• Rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej nabywcy (art. 105a): także przy zapłacie w mechanizmie podzielonej płatności, gdy nabywca wiedział o fikcyjnej fakturze lub nadużyciu prawa, oraz dla usług niematerialnych z nowego załącznika nr 16 (faktura powyżej 15 000 zł lub usługi od jednego podmiotu powyżej 50 000 zł netto w miesiącu).
• Likwidacja obowiązków: odrębnej informacji o spisie z natury (art. 14 ust. 5), wykazywania podstawy opodatkowania przy nabyciu towarów i usług zwolnionych z VAT (art. 17) oraz zapłaty VAT w 14 dni od WNT środka transportu (od 1 stycznia 2027 r.); VAT-⁠Z nie będzie wymagany od podatników wpisanych do CEIDG i KRS.
• Wprowadzenie składu VAT (art. 138k–138za): zezwolenia na prowadzenie składu (czas nieoznaczony) i na stosowanie procedury (36 miesięcy), stawka 0% dla wskazanych transakcji, towary w procedurze maksymalnie 24 miesiące, podatek płatny w 5 dni od zakończenia procedury; przepisy wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.
• Wykonanie wyroków TSUE: możliwość uznania za odrębnych podatników każdej z osób samodzielnie prowadzących działalność rolniczą we wspólnym gospodarstwie (C-⁠697/20), stawka 0% dla usług ubezpieczenia i usług dotyczących importu towarów zwolnionych (C-⁠273/16) oraz zastąpienie odesłania do art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego odesłaniem do klauzuli nadużycia prawa z art. 5 ust. 5 przy odmowie odliczenia, sankcji VAT i dodatkowym zobowiązaniu (C-⁠114/22).
• Zmiany w rejestracji VAT: możliwość odmowy rejestracji przy braku przedstawiciela podatkowego lub nieuzupełnionych deklaracjach, wykreślenie przy rezygnacji przedstawiciela bez ustanowienia kolejnego (z możliwością przywrócenia na wniosek w 2 miesiące) oraz sprawdzanie statusu podatnika w wykazie do 5 lat wstecz.
• Kasy rejestrujące: obowiązek wniosku o wyrejestrowanie kasy z karą 300 zł, zakaz wymiany pamięci fiskalnej w kasach z elektronicznym zapisem kopii (od 1 lipca 2027 r.) oraz delegacja dotycząca serwisu kas wirtualnych (od 1 stycznia 2028 r.).
• Zmiana liczenia obrotu dla zwolnienia podmiotowego (art. 113 ust. 1a, od 1 stycznia 2027 r.: wliczanie przemieszczeń własnych towarów z art. 13 ust. 3, bez wpływu na limit 2026 r.), e-⁠Odprawa TAX FREE (od 1 lipca 2028 r.) oraz zmiana klasyfikacji towarów w załączniku nr 15 z PKWiU na Nomenklaturę Scaloną (CN).

Kogo dotyczy

• Podatnicy VAT czynni i zwolnieni, w tym nabywcy usług niematerialnych i towarów z załączników nr 15 i 16
• Podmioty prowadzące międzynarodowy obrót towarowy, mogące ubiegać się o skład VAT (m.in. z badanym sprawozdaniem finansowym)
• Rolnicy prowadzący działalność w ramach wspólnego gospodarstwa, w tym rolnicy ryczałtowi
• Podatnicy korzystający z kas rejestrujących, w tym kas z elektronicznym zapisem kopii i kas wirtualnych
• Podmioty z państw trzecich zobowiązane do ustanowienia przedstawiciela podatkowego oraz przedsiębiorcy kończący działalność (CEIDG, KRS)
• Sprzedawcy w systemie TAX FREE i podróżni spoza UE, a także podmioty rozliczające kaucję w systemie kaucyjnym

Potencjalne skutki praktyczne

Dla części firm projekt oznacza mniej formalności (brak informacji o spisie z natury, VAT-⁠Z, wykazywania zwolnionych nabyć, 14-⁠dniowej zapłaty VAT od WNT środka transportu). Jednocześnie rośnie ryzyko odpowiedzialności solidarnej nabywców, w tym przy usługach niematerialnych i mimo zapłaty w podzielonej płatności, oraz wymogi rejestracyjne i kasowe. Wprowadzono też nowe obowiązki: ewidencja rolników ryczałtowych we wspólnym gospodarstwie z podatnikiem VAT czynnym, ewidencje i deklaracje przy składzie VAT, przechowywanie ewidencji kaucji 5 lat (od ewidencji za 2025 r.), a także zmiany dla importu i klasyfikacji CN w załączniku nr 15. Uzasadnienie podaje, że część zmian jest zależna od rozporządzeń, np. wykazu towarów objętych procedurą składu VAT i wykazu przejść granicznych dla e-⁠Odprawy.

Wejście w życie

Zasadniczo 1 października 2026 r. Wyjątki: od 1 stycznia 2027 r. – zmiana liczenia obrotu dla zwolnienia podmiotowego, skład VAT, likwidacja 14-⁠dniowej zapłaty VAT od WNT środka transportu i obowiązki dot. wyrejestrowania kas; od 1 lipca 2027 r. – zakaz wymiany pamięci fiskalnej w kasach z elektronicznym zapisem kopii; od 1 stycznia 2028 r. – delegacja dla kas wirtualnych (serwis); od 1 lipca 2028 r. – e-⁠Odprawa TAX FREE.

Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Druk nr 2677: 2677-uzasadnienie.docx. Sprawdzone przez redakcję 23 października 2026.