Przejęcie egzekucji należności ZUS przez Prezesa ZUS od 43 dyrektorów oddziałów

Omówienie proponowanych zmian

W skrócie

Projekt przekazuje funkcję organu egzekucyjnego w sprawach należności, do poboru których właściwy jest ZUS, od 43 dyrektorów oddziałów ZUS Prezesowi ZUS, który będzie działał na terytorium całego kraju. Według uzasadnienia celem jest uelastycznienie zarządzania zasobami ZUS, wyrównanie obciążenia oddziałów egzekucją oraz zachowanie jednolitości działań. Nadzór nad egzekucją Prezesa ZUS mają sprawować dyrektorzy izb administracji skarbowej, a Prezes ZUS będzie mógł upoważniać pracowników do działania w swoim imieniu.

Najważniejsze zmiany

• Prezes ZUS zostaje administracyjnym organem egzekucyjnym (projektowany art. 19 § 4 u.p.e.a.) w egzekucji należności pieniężnych, dla poboru których właściwy jest ZUS, oraz należności dochodzonych na wniosek państw UE lub EFTA na podstawie art. 84 rozporządzenia (WE) nr 883/2004; uprawnienia tracą 43 dyrektorzy oddziałów ZUS.
• Nadzór nad postępowaniami prowadzonymi przez Prezesa ZUS i kontrola przestrzegania u.p.e.a. przypadną dyrektorom izb administracji skarbowej, którzy będą też organami odwoławczymi od postanowień Prezesa ZUS; właściwość miejscowa ma być ustalana według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, a gdy zobowiązany mieszka lub ma siedzibę w innym państwie – według siedziby wierzyciela (art. 23 § 3b i 3c u.p.e.a.).
• Prezes ZUS będzie mógł upoważniać pracowników ZUS do załatwiania spraw egzekucyjnych w swoim imieniu (projektowany art. 73 ust. 4⁠–⁠9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych): w formie pisemnej (papierowej lub elektronicznej), imiennie lub stanowiskowo, z możliwością dalszego upoważnienia tylko za wyraźnym zastrzeżeniem, przy obowiązku prowadzenia rejestru upoważnionych i pisemnego potwierdzenia przyjęcia upoważnienia.
• Prezes ZUS uzyska uprawnienie do kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków (art. 71a § 2 u.p.e.a.); dotychczas na wniosek organu kontrolę przeprowadzał naczelnik urzędu skarbowego.
• Zmiany w ustawie o Krajowym Rejestrze Zadłużonych mają objąć m.in. ujawnianie informacji o zobowiązanych, wobec których Prezes ZUS umorzył egzekucję z uwagi na to, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, oraz obowiązek zmiany lub usunięcia danych przez Prezesa ZUS.
• Przepisy przejściowe (art. 4): Prezes ZUS kontynuuje postępowania egzekucyjne i wstępuje w prawa i obowiązki dyrektorów oddziałów, czynności dokonane wcześniej zachowują moc, a w terminie nie później niż 30 dni od wejścia w życie ustawy zawiadamia m.in. zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o zmianie organu egzekucyjnego, w tym rachunku bankowego, jeśli ulegnie zmianie.
• Projekt znosi w art. 19 § 4a u.p.e.a. upoważnienie do rozporządzenia ministra finansów o siedzibach i właściwości dyrektorów oddziałów ZUS jako zbędne, a zadanie dochodzenia należności państw UE i EFTA, wykonywane obecnie przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu, przejmuje Prezes ZUS.

Kogo dotyczy

• Zobowiązani, wobec których ZUS prowadzi egzekucję administracyjną należności (np. składek na ubezpieczenia społeczne)
• Dłużnicy zajętej wierzytelności, w tym podmioty podlegające kontroli realizacji środka egzekucyjnego (z wyłączeniem banków)
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: Prezes ZUS, dyrektorzy oddziałów i pracownicy
• Dyrektorzy izb administracji skarbowej i naczelnicy urzędów skarbowych
• Inne organy egzekucyjne prowadzące egzekucję w zbiegu lub na podstawie kolejnych tytułów wykonawczych

Potencjalne skutki praktyczne

Dla podmiotów objętych egzekucją ZUS zmieni się organ prowadzący postępowanie (Prezes ZUS zamiast dyrektora oddziału), a w toczących się sprawach mogą się zmienić dane kontaktowe i rachunek bankowy organu, o czym Prezes ZUS ma zawiadomić w ciągu 30 dni od wejścia w życie ustawy. Zmieni się także organ nadzoru i odwoławczy (dyrektor izby administracji skarbowej właściwy według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego). Według uzasadnienia projekt nie wpływa na działalność mikro-, małych i średnich przedsiębiorców i nie nakłada na nich nowych obowiązków.

Wejście w życie

Po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia (art. 5 projektu); vacatio legis ma zapewnić Prezesowi ZUS czas na wdrożenie zmian.

Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Uzasadnienie 22.07.2026.Wygenerowane automatycznie 26 października 2026; redakcja może je poprawić.