Omówienie proponowanych zmian
W skrócie
Projekt wprowadza do Ordynacji podatkowej (nowy dział IID) ugodę podatkową, czyli dobrowolną procedurę zawierania porozumienia między podatnikiem, płatnikiem lub ich spadkobiercą a organem podatkowym w sprawie spłaty zaległości podatkowej. Zgodnie z uzasadnieniem jej celem jest ograniczenie liczby i długości sporów podatkowych oraz pomoc uczciwym podatnikom w spłacie zaległości, przy zachowaniu zasady powszechności opodatkowania. Wysokość zobowiązania nie podlega negocjacjom. Uzgadnia się odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty, a w zamian wnioskodawca zyskuje obniżone odsetki i inne skutki, ale rezygnuje m.in. z dalszych korekt deklaracji. Ugoda ma być wprowadzona jako pilotaż i na razie obejmuje tylko podatki stanowiące dochód budżetu państwa.
Najważniejsze zmiany
- Ugodę podatkową można zawrzeć tylko w sprawie zaległości podatkowej (zobowiązania, którego termin płatności upłynął) w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa. Nie obejmuje ona niepodatkowych należności budżetu państwa ani dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Z uzasadnienia wynika też próg kwotowy: minimalna wartość zobowiązania ma równać się minimalnemu wynagrodzeniu za pracę.
- Wniosek składa wyłącznie wnioskodawca (podatnik, płatnik lub spadkobierca) od dnia następującego po dniu powstania zaległości, w toku kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego, najpóźniej do ostatniego dnia 7-dniowego terminu z art. 200 § 1 na wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Do wniosku dołącza się propozycję ugody, harmonogram spłaty i oświadczenie o okolicznościach wyłączających zawarcie ugody, składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.
- Treścią ugody jest wyłącznie odroczenie terminu zapłaty lub rozłożenie zaległości na raty; umorzenie zaległości jest wykluczone. Nie negocjuje się wysokości zobowiązania ani okoliczności faktycznych, ale dopuszczalne są uzgodnienia co do wykładni przepisów, gdy jest ona niejednolita. Zawarcie ugody pozostaje w granicach uznania administracyjnego organu i musi leżeć w interesie publicznym, w tym przynosić Skarbowi Państwa skutki korzystniejsze niż brak ugody.
- Od dnia złożenia wniosku nie nalicza się odsetek za zwłokę, a od zaległości objętej ugodą nie ustala się opłaty prolongacyjnej. Odsetki naliczone wcześniej podlegają obniżonej stawce wynoszącej od 50 do 70%, tym niższej, im wcześniej złożono wniosek. Treść ugody musi mieścić się w limitach pomocy de minimis albo być udzielona jako pomoc publiczna w dopuszczalnych formach lub nie stanowić pomocy publicznej.
- Zawarcie ugody wyłącza ściganie za przestępstwa i wykroczenia skarbowe w zakresie nią objętym oraz zakazuje wszczynania kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej i postępowania podatkowego. Zakazuje też dalszych korekt deklaracji dotyczących objętych nią zobowiązań. Ugodę poprzedza złożenie deklaracji lub korekty zgodnej z ustaleniami, a przedawnienie zobowiązań objętych ugodą zostaje przedłużone (nowy art. 70 § 2 pkt 3 o.p.).
- Art. 20zzg wymienia przesłanki wyłączające ugodę, m.in. wydaną decyzję określającą, wcześniejszą ulgę w spłacie, zawarte lub wnioskowane porozumienie podatkowe albo inwestycyjne, klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania, postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające, podejrzenie agresywnej optymalizacji podatkowej oraz wskazane skazania lub zarzuty karne.
- Ugoda wygasa w całości lub w części przy braku zapłaty, a przy ratach w całości, jeśli nie zapłacono trzech rat. Wygaśnięcie cofa jej skutki ex tunc: wraca pierwotny termin płatności i podstawowa stawka odsetek naliczanych za cały okres, możliwe jest wszczęcie kontroli, postępowań i ścigania. Wnioskodawca, któremu można przypisać winę, ma trzyletnią karencję na kolejne wnioski. Doręczenia odbywają się co do zasady przez e-Urząd Skarbowy; na odmowę zawarcia ugody nie przysługuje zażalenie, a sprawy ugody są wyłączone spod kognicji sądów administracyjnych, z wyjątkiem decyzji stwierdzającej wygaśnięcie ugody.
Kogo dotyczy
- Podatnicy, w tym osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami oraz przedsiębiorcy w zakresie podatków niezwiązanych z działalnością
- Płatnicy podatków
- Spadkobiercy podatników i płatników
- Przedsiębiorcy (w tym MŚP) mający zaległości podatkowe
- Naczelnicy urzędów skarbowych i urzędów celno-skarbowych (organy właściwe w sprawach ugód) oraz Krajowa Administracja Skarbowa
Potencjalne skutki praktyczne
Zgodnie z uzasadnieniem ugoda ma dać podmiotom z zaległościami dodatkowy, dobrowolny sposób uregulowania zobowiązań: odroczenie lub raty, obniżone odsetki, brak opłaty prolongacyjnej i wyłączenie odpowiedzialności karnoskarbowej w zakresie ugody. Warunkiem jest rezygnacja z korekt deklaracji oraz utrata ulgowych skutków przy niedotrzymaniu terminów spłaty, przy możliwych także konsekwencjach karnoskarbowych. Dostępność zależy od uznania organu, braku przesłanek wyłączających i złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Autor projektu oczekuje długofalowo poprawy ściągalności podatków i mniejszej liczby sporów, a dla KAS konieczne będą przygotowania organizacyjne. Uzasadnienie nie podaje szacunków finansowych.
Wejście w życie
Przepisy o ugodzie podatkowej mają wejść w życie 1 stycznia 2028 r. (art. 3 projektu); dla pozostałych zmian w uzasadnieniu nie podano odrębnego terminu.
Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Uzasadnienie projekt z 24 kwietnia. Sprawdzone przez redakcję .