Projekt ustawy o rejestracji statków pod polską banderą

Omówienie proponowanych zmian

W skrócie

Projekt ma zwiększyć atrakcyjność rejestracji statków pod polską banderą: rejestr okrętowy ma być cyfrowy, prowadzony przez dyrektora urzędu morskiego zamiast izb morskich (które mają zostać zlikwidowane), z dokumentami możliwymi do złożenia po angielsku. Zakłada też zastąpienie wysokiej jednorazowej opłaty rejestrowej niskimi opłatami rocznymi, uproszczenie procedury rejestracji oraz dostosowanie hipoteki morskiej do standardów międzynarodowych. Według uzasadnienia obecnie nośność statków w polskim rejestrze to zaledwie 0,6% nośności statków należących do polskich podmiotów. Projekt zmienia też zasady kabotażu dla statków nieunijnych, uznawania zagranicznych dyplomów marynarzy i zawieszania uprawnień załóg.

Najważniejsze zmiany

• Rejestr okrętowy ma być prowadzony w systemie teleinformatycznym przez dyrektora urzędu morskiego wskazanego w rozporządzeniu; wpisy mają być dokonywane w drodze decyzji, z zastosowaniem Kodeksu postępowania administracyjnego, a izby morskie mają zostać zlikwidowane (ustawa z 1961 r. o izbach morskich ma zostać uchylona).
• Wprowadza się możliwość składania dokumentów rejestrowych w języku angielskim (art. 8a Kodeksu morskiego) i wniosków w postaci elektronicznej (art. 8b), a certyfikat okrętowy ma co do zasady mieć formę elektroniczną; skrócony ma zostać też termin zgłaszania okoliczności podlegających wpisowi (art. 33).
• Dotychczasowe wysokie opłaty rejestrowe mają zostać zastąpione niskimi opłatami rocznymi z dynamicznymi górnymi granicami zależnymi od przeciętnego wynagrodzenia; w przepisie epizodycznym opłata roczna za statki już wpisane wynosi 150 zł, a w 10-⁠letnim okresie od wejścia w życie ustawy dla statków wpisanych wg dotychczasowych przepisów jest obniżona o 50%; maksymalne opłaty stałe od innych wniosków nie mogą przekroczyć 5% przeciętnego wynagrodzenia.
• Przewidziano nowe instrumenty przyspieszające rejestrację: rezerwację nazwy statku na 6 miesięcy, wcześniejsze złożenie części dokumentów (promesa wpisu), wpis warunkowy na podstawie promesy wykreślenia z rejestru zagranicznego, pozwolenie radiowe wydawane w terminie 3 dni roboczych oraz zwolnienie z weryfikacji stanu technicznego statków nie starszych niż 10 lat ze świadectwem klasy uznanej organizacji; likwidowane jest administracyjne zatwierdzanie nazwy statku.
• Zmieniane są przepisy o hipotece morskiej: wpis w trybie decyzji z możliwością skuteczności i wykonalności od chwili wydania, moc wsteczna wpisu od chwili złożenia wniosku, zabezpieczenie finansowe (gwarancja) zamiast skutku zawieszającego powództwa przy hipotece typu mortgage, zgoda wszystkich wierzycieli hipotecznych na wykreślenie statku oraz obniżenie opłat hipotecznych.
• Statki nieunijne i spoza EFTA mogą wykonywać za zezwoleniem dyrektora urzędu morskiego regularne przewozy także w granicach portów i do obiektów na polskich obszarach morskich (m.in. morskie farmy wiatrowe), z 2-⁠miesięcznym terminem na załatwienie sprawy; za brak zezwolenia przewidziano administracyjną karę pieniężną (art. 55 ustawy o obszarach morskich).
• Wprowadza się nowe obowiązki i sankcje: konto użytkownika w systemie rejestru (z 4-⁠miesięcznym okresem od doręczenia informacji, w którym obowiązek nie powstaje), pełnomocnik do doręczeń lub siedziba w Polsce, jeden armator na statek (kara 1000 zł ponawiana co 2 miesiące wobec obecnych właścicieli statków z więcej niż jednym armatorem) oraz decyzja o zakazie eksploatacji statku i wstrzymaniu operacji; ponadto doprecyzowane są przesłanki odmowy wpisu i wykreślenia, a marynarze z dyplomem spoza UE mogą pracować do 3 miesięcy po potwierdzeniu przyjęcia wniosku o uznanie dokumentu.

Kogo dotyczy

• Armatorzy i właściciele statków morskich (w tym współwłaściciele, także obywatele UE/EFTA oraz podmioty zagraniczne)
• Przedsiębiorstwa odpowiedzialne za eksploatację statku w rozumieniu Kodeksu ISM
• Banki i inne instytucje finansujące, wierzyciele z hipoteką morską
• Przedsiębiorstwa branży offshore, w tym morskich farm wiatrowych, oraz operatorzy statków nieunijnych wykonujących przewozy i usługi w polskich obszarach morskich
• Marynarze i piloci morscy oraz armatorzy zatrudniający osoby z zagranicznymi dokumentami kwalifikacyjnymi
• Pracownicy izb morskich i urzędów morskich, notariusze oraz organy administracji morskiej

Potencjalne skutki praktyczne

Według uzasadnienia armatorzy mają zyskać szybszą, w pełni elektroniczną i tańszą rejestrację (niskie opłaty roczne zamiast jednorazowej wysokiej opłaty), łatwiejsze uzyskiwanie finansowania pod hipotekę morską oraz uproszczenie obsługi administracyjnej. Jednocześnie pojawiają się nowe obowiązki: założenie konta w systemie, wskazanie jednego armatora, ustanowienie pełnomocnika do doręczeń lub siedziby w Polsce i szybsze zgłaszanie zmian, a ich niespełnienie grozi zakazem eksploatacji statku i karami pieniężnymi. Statki z innymi niż unijne i EFTA bandery wykonujące regularne przewozy będą potrzebowały zezwolenia, z okresami dostosowawczymi po 6 miesięcy. Projektodawca ocenia, że wpływ na dużych przedsiębiorców (armatorów) będzie pozytywny, a na MŚP i mikroprzedsiębiorców projekt nie będzie wywierał wpływu.

Wejście w życie

Zasadniczo po upływie roku od dnia określonego w komunikacie ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej o wdrożeniu systemu teleinformatycznego (komunikat ogłaszany co najmniej 14 dni przed tym dniem). Wybrane przepisy, w tym art. 1 pkt 1⁠–⁠3, 5, 44, 49, art. 9⁠–⁠16, art. 20 i art. 23⁠–⁠30, wejdą w życie po 14 dniach od ogłoszenia; art. 1 pkt 34 i 35 oraz art. 18 ust. 1 – po 6 miesiącach od ogłoszenia; art. 1 pkt 20 lit. a oraz nowy przejściowy system opłat – od 1 stycznia 2027 r. Dla zezwoleń na przewozy statkami nieunijnymi przewidziano odrębne terminy (6 miesięcy od ogłoszenia dla obsługi morskich farm wiatrowych; 6 miesięcy od dnia wdrożenia systemu dla statków dotychczas wykonujących takie przewozy).

Omówienie przygotowane z pomocą AI na podstawie dokumentów: Projekt ustawy o rejestracji statków pod polską banderą (UDER84), KRM-0610-165-26.zip. Sprawdzone przez redakcję 23 października 2026.